به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا بررسیها نشان میدهد زهکشهای ایجاد شده در محدوده معدن پتاس در حوزه آبریز تالاب گاوخونی با طول تقریبی ۲ کیلومتر، عرض حدود پنج متر و عمق یک تا ۲متر، بیش از یک سال است که محل تبخیر تدریجی آبی است که میتواند در افزایش رطوبت تالاب گاوخونی موثر باشد.
سال گذشته، فعالیت یک معدن پتاس بدنبال ابراز نگرانی کنشگران محیط زیست اصفهان نسبت به تبعات فعالیت این معدن در محدوده حوضه آبریز تالاب گاوخونی با استفاده از روش تبخیری که منجر به برداشت بخشی از آبهای زیرزمینی میشد و همچنین به دلیل نبود مطالعات جامع زیستمحیطی و هیدرولوژیکی و نامشخص بودن اثرات آن بر حیات تالاب متوقف شد.
با توقف فعالیت این معدن مقرر شده بود بهرهبردار مستندات و مطالعات کامل هیدرولوژی را به دستگاههای ذیربط ارائه دهد اما در حالی که بازه زمانی برای انجام این مطالعات تعیین نشده، با گذشت یک سال از توقف معدن، کانالهای زهکش برقرار و سطح آب در یک محدوده تحت تنش، در معرض تبخیر قرار دارد.
کارشناسان میگویند این زهکشها در مسیر جریان آبهای زیرزمینی قرار دارند که به سمت تالاب گاوخونی حرکت میکنند و ادامه روند تبخیر، بخشی از منابع آبی مورد نیاز تالاب را پیش از رسیدن به تالاب از بین میبرد.
به اعتقاد متخصصان در شرایطی که تالاب گاوخونی با خشکی گسترده روبهرو است، حفظ هر قطره آب ورودی اهمیت دارد زیرا رطوبت موجود در بستر تالاب نقش مهمی در افزایش پایداری و تابآوری این اکوسیستم ایفا میکند.
کارشناسان همچنین تأکید دارند بخش قابل توجهی از پهنه تالاب دارای آبهای لبشور و شور است و همین رطوبت مانع از برخاستن ذرات خاک و رسوبات آلوده به فلزات سنگین میشود.از این رو، از بین رفتن این رطوبت میتواند زمینه تشدید کانونهای گرد و غبار و انتشار آلایندهها را در شعاعی چند صد کیلومتری فراهم کند.
گفته میشود بر اساس نقشههای توپوگرافی و مطالعات مربوط به جریان آبهای زیرزمینی، رگههای آبی این منطقه همانند شبکهای به سمت تالاب گاوخونی امتداد دارند و کارشناسان معتقدند زهکشهای معدن در مسیر همین جریانها قرار گرفتهاند.
کارشناسان همچنین با اشاره به ارتباط هیدرولوژیک آبهای زیرزمینی منطقه، توضیح میدهند که سفرههای آب زیرزمینی در محدوده تالاب رفتاری مشابه یک اسفنج دارند؛ به این معنا که برداشت یا هدررفت آب از یک بخش میتواند موجب جابهجایی آب از بخشهای دیگر و برهم خوردن تعادل رطوبتی منطقه شود.
بر همین اساس کارشناسان بر این باورند که با توجه به شرایط بحرانی تالاب گاوخونی، جلوگیری از اتلاف آب در زهکشهای باقیمانده و بازگرداندن این محدوده به وضعیت طبیعی، میتواند یکی از اقدامات مؤثر برای حفظ رطوبت تالاب و کاهش مخاطرات زیستمحیطی ناشی از خشکی آن باشد.
در همین پیوند، عضو هیات علمی گروه زمینشناسی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با ایرنا با تشریح سازوکار طبیعی تالابهای نمکی گفت: در شرایط طبیعی، با اشباع آب از املاح، لایهای از نمک روی سطح تالاب تشکیل میشود که مانند یک پوسته محافظ، از تبخیر رطوبت لایههای زیرین جلوگیری میکند، اما ایجاد شیارها و زهکشها این لایه طبیعی را برهم میزند و با رساندن آب زیرزمینی به سطح، تبخیر را افزایش میدهد.
میثم تدین افزود: این فرآیند علاوه بر شورتر شدن آب منطقه و افت بیشتر سطح آب زیرزمینی، میتواند تعادل هیدروژئولوژیکی آبخوانها را نیز برهم بزند. با افزایش غلظت املاح و هدایت الکتریکی آب، امکان مهاجرت آب شور به سمت آبخوانهای شیرین افزایش مییابد؛ پدیدهای که در بلندمدت کیفیت منابع آب زیرزمینی را تهدید میکند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه هرچند فعالیت معدن پتاس در حال حاضر متوقف شده است اما تعیین تکلیف زهکشهای ایجادشده همچنان ضروری است، گفت: این کانالها باید هرچه سریعتر با خاک پر و به وضعیت طبیعی بازگردانده شوند تا از ادامه تبخیر آب و تشدید آثار زیستمحیطی خشکی تالاب گاوخونی جلوگیری شود.
تدین معتقد است که اساساً نباید مجوز بهرهبرداری از معدن پتاس در چنین محدوده حساسی صادر میشد و دستگاههای متولی باید پیش از اجرای طرح، نسبت به پیامدهای آن ورود و اقدام میکردند.
وی با اشاره به آثار معدنکاری در حوضه تالاب گاوخونی اظهار داشت: هرگونه معدنکاری روباز در بسترهای نمکی بهویژه در محدوده تالابها، موجب افزایش سطح تبخیر و در نهایت افت سطح آبهای زیرزمینی میشود.
تدین با بیان اینکه گستره واقعی تالاب گاوخونی فراتر از محدوده قابل مشاهده امروز است، افزود: بخشهایی از این تالاب در زیر تپههای ماسهای و تا حوالی جاده امتداد دارد و در حاشیه آن نیز با حفاری به رطوبت و آب زیرزمینی میتوان رسید، در حالی که سطح آب در بخشهای داخلی تالاب بالاتر است.
وی تصریح کرد: فعالیتهای معدنکاری روباز با ایجاد سطوح وسیع در معرض تابش خورشید، فرآیند تبخیر را تشدید میکند. در معادن تبخیری، از جمله معادن نمک و پتاس، اساس فرآوری بر افزایش تبخیر و بالا بردن غلظت املاح است؛ بهگونهای که ابتدا نمک رسوب میکند و سپس ترکیبات پتاس از محلول استحصال میشود. بنابراین، ماهیت این فعالیتها با افزایش تبخیر و کاهش سطح ایستابی آبهای زیرزمینی همراه است.
تدین تأکید کرد: هر نوع فعالیت معدنکاری روباز در این منطقه، صرفنظر از اینکه برای استخراج پتاس یا نمک باشد، در نهایت موجب افت سطح آب زیرزمینی خواهد شد.
عضو هیات علمی گروه زمینشناسی دانشگاه اصفهان با اشاره به نتایج مطالعات انجامشده در تالاب گاوخونی گفت: در نمونهبرداریهای انجامشده، آلودگی به فلزات سنگین از جمله جیوه و آرسنیک شناسایی شده و نتایج این مطالعات بیش از یک سال پیش در اختیار مسئولان استان، فرمانداریهای ورزنه و جرقویه و همچنین استانداری اصفهان قرار گرفته است.
اشاره تدین به نتایج طرح پژوهشی «بررسی زمینشناسی و زیستمحیطی رسوبات گاوخونی» است که با حمایت معاونت پژوهشی دانشگاه اصفهان و ستاد نانو ریاست جمهوری انجام شده و حاکی از وجود غلظتهای بسیار بالای عناصری مانند آرسنیک، سرب، کادمیوم، جیوه، منیزیم و آهن در این منطقه است.
وی افزود: این بررسیها نشان میدهد کاهش رطوبت گاوخونی و تشدید آن میتواند ذرات خاک و نمک آلوده به فلزات سنگین را بیشتر در معرض فرسایش و انتشار قرار دهد.
تدین تاکید کرد: بخشی از نمک برداشتشده از منطقه که گاهی بهصورت سنتی نیز توسط مردم جمعآوری میشود، دارای آلودگیهای فلزی است و این موضوع باید مورد توجه دستگاههای مسئول قرار گیرد.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان اصفهان نیز اظهار داشت: با طرح موضوع برداشت پتاس در این محدوده، سال گذشته اداره کل حفاظت محیطزیست به پرونده ورود کرد و هماهنگیها و مکاتبات لازم برای انجام بررسیهای کارشناسی با دستگاههای ذیربط از جمله اداره کل صنعت، معدن و تجارت، منابع طبیعی و آب منطقهای انجام شد.
حسین اکبری با بیان اینکه بهرهبرداری از معدن پتاس در حال حاضر متوقف است، افزود: مقرر شده است سرمایهگذار یک طرح توجیهی علمی ارائه کند تا شرایط برداشت، آثار احتمالی آن بر منابع آب زیرزمینی، منابع آبی منطقه و تالاب گاوخونی بهصورت دقیق بررسی شود. این موضوع نیازمند مطالعات تخصصی است و هنوز نتیجهگیری قطعی درباره آن انجام نشده و بررسیهای تکمیلی ادامه دارد.
این مقام محیط زیست استان اصفهان با بیان اینکه این پرونده ابعاد مختلفی دارد، گفت: از یک سو متقاضی برخی مجوزها را دریافت کرده و از سوی دیگر محیطزیست و سایر دستگاههای مسئول به موضوع ورود کردهاند و پرونده از جنبههای مختلف در حال بررسی است تا مشخص شود آیا برداشت در این محدوده مجاز است یا خیر و در صورت امکان، با چه روش و شرایطی باید انجام شود.
وی تصریح کرد: اگر بررسیها نشان دهد این فعالیت آثار قابل مدیریت دارد، روش مناسب برای اجرای آن تعیین خواهد شد اما در صورت اثبات آثار مخرب بر تالاب و منابع آب زیرزمینی، از ادامه آن جلوگیری میشود.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان اصفهان درباره روش برداشت پتاس نیز گفت: این شیوه بهدلیل ایجاد بستر تبخیر، بهطور بالقوه میتواند بر پایداری منابع آب زیرزمینی اثرگذار باشد. از سوی دیگر، منطقه با خشکسالی و کاهش شدید آورد طبیعی آب مواجه است، بنابراین آثار این روش بر پایداری بلندمدت منابع آبی باید بهطور دقیق بررسی شود.
اکبری درباره وضعیت زهکشهای ایجاد شده در محل نیز اظهار کرد: تا زمان تکمیل بررسیهای کارشناسی، این زهکشها باقی خواهند ماند اما در حال حاضر هیچگونه فعالیت برداشت در محل انجام نمیشود و موضوع در مرحله بررسیهای نهایی قرار دارد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره وجود آب در زهکشها و احتمال افزایش تبخیر رطوبت محدود تالاب گفت: اکنون فعالیتی برای برداشت انجام نمیشود و لازم است همه ابعاد موضوع، از جمله اطلاعات دستگاههای تخصصی و طرح توجیهی متقاضی، بررسی و با یکدیگر تطبیق داده شود تا تصمیمی مبتنی بر مستندات علمی اتخاذ شود.
اکبری افزود: محیطزیست نیز بر این باور است که نباید اقدامی موجب تشدید مشکلات موجود در منطقه شود، از این رو پس از دریافت اطلاعات از تمامی دستگاههای ذیربط و جمعبندی بررسیهای کارشناسی، تصمیم نهایی درباره زهکشهای این معدن با هماهنگی دستگاههای اجرایی، نظارتی و مدیریتی اتخاذ خواهد شد.
به گزارش ایرنا، تالاب بینالمللی گاوخونی در شرق اصفهان یکی از بزرگترین و مهمترین تالابهای ایران محسوب میشود و حقابه آن در سال و در شرایط معمول بارشها، ۱۷۶ میلیون متر مکعب است.
این تالاب پیش از آغاز خشکسالیهای اخیر، علاوه بر ایجاد فضای فرحبخش در شرق اصفهان، مأمن پرندگان مهاجر و جانوران آبی و منبع درآمد و آسایش ساکنان این منطقه بود اما بدلیل کمبود منابع آبی و نرسیدن آب زایندهرود به آن در معرض خشکی قرار گرفت.
به گفته کارشناسان، ادامه این روند میتواند تالاب بینالمللی گاوخونی را به کانون تولید گرد و غبار تبدیل کند و تا شعاع ۵۰۰ کیلومتری خود را تحت تاثیر قرار دهد بنابراین تامین حقابه آن ضروریست.
نظر شما